KOM VRIJDAG 27 JANUARI STERRENKIJKEN OP DE RADBOUD UNIVERSITEIT!
Op vrijdagavond 27 januari organiseert de afdeling Sterrenkunde van de Radboud Universiteit Nijmegen, in samenwerking met de Astronomische Kring Nijmegen weer de eerste open sterrenkijkavond van 2012. Iedereen kan die avond tussen 19.00 en 21.00 uur vrij binnenlopen om deel te nemen aan een excursie van ongeveer één uur naar de sterrenwacht in het Huygensgebouw (Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica) gelegen aan de Heijendaalseweg 135 in Nijmegen. Of er dan ook daadwerkelijk sterren te zien zijn hangt natuurlijk van de weergoden af.
Als het helder is zullen we de maan met zijn bergen en kraters kunnen zien, het sterrenbeeld Orion en misschien zelfs een komeet. Bij bewolkt weer wordt het programma aangepast maar ook dan komt u niet voor niets. Er wordt namelijk zowiezo een bezoek aan de telescopen gebracht, er wordt een film vertoond en er wordt een lezing gegeven.
Meer informatie over de open sterrenkijkavonden is hier te vinden.
LOFAR op Nature.com: Radio array begint met het echte werk
LOFAR, het reusachtige lage frequentie sensor systeem ligt op schema om de geboorte van de eerste sterren te onderzoeken.
Falcke en zijn collega's legden twijfelaars het zwijgen op door hun eerste resultaten te presenteren op 9 januari bij de meeting van de American Astronomical Society in Austin, Texas. „Het bericht van vandaag is: de basissystemen werken helemaal. We kunnen dit aan”, zo stelde hij.
De lage-frequentie hemel in kaart brengen vereist een zeer grote telescoop, evenals de capaciteit om de ruis er uit te filteren. Zodra het dit jaar afgerond is, zal de 'array' of het netwerk 2.700 dunne dipool antennes bevatten, afgesteld op 30-80 MHz, en 43.000 antennes - ingebed in tegels van een paar vierkante meter - die gevoelig zijn tussen 120-240 MHz. Er zullen 40 stations met antennas dichtbij elkaar in Nederland staan, terwijl de andere 8 in Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Zweden het netwerk een extra resolutie vanuit verschillende hoeken geven, voor een fijn-schalige beeldvorming.
Om het complete artikel te lezen, kan men kijken op http://www.nature.com/news/radio-array-starts-work-1.9762.
Frye stipendium voor Silvia Toonen
Drs. Silvia Toonen heeft afgelopen dinsdag een van de Dr. I.B.M. Frye stipendia in ontvangst genomen. Het Frye stipendium is een prijs die jaarlijks door de Radboud Universiteit Nijmegen wordt toegekend aan tien veelbelovende promovenda van de verschillende faculteiten van de universiteit. De prijs, waar een geldbedrag van 3500 euro mee gemoeid is, kan door de laureaten worden gebruikt voor reizen en werkbezoeken met als doel de samenwerking met andere wetenschappers, en daarmee hun eigen onderzoek, te bevorderen. Drs. Toonen ontvangt het stipendium voor haar onderzoek naar compacte dubbelsterren in ons Melkwegstelsel, en met name die dubbelsterren die een of meerdere dubbele witte dwergen bevatten en die mogelijk de voorloper zijn van type-Ia supernovae. Zij zal haar stipendium gebruiken om een werkbezoek te brengen aan de Universiteit van Warwick, waar experts werken op het gebied van het waarnemen van compacte dubbelsterren, en aan de Universiteit Tübingen, waar vooraanstaand onderzoek gebeurt naar de theorie van deze dubbelsterren.
Nature: rode reuzen hebben een sneldraaiende kern
De kern van oude sterren draait minstens tien keer sneller rond dan hun oppervlak, ontdekte een internationaal team astronomen. Een artikel over hun bevindingen verschijnt vandaag in het toptijdschrift Nature. Het is de vierde toppublicatie van hoogleraar Asteroseismologie Conny Aerts in 2011. Lees meer: RU persbericht of Astronomie.nl bericht
KOM VRIJDAG 25 NOVEMBER STERRENKIJKEN OP DE RADBOUD UNIVERSITEIT!
Op vrijdagavond 25 november organiseert de afdeling Sterrenkunde van de Radboud Universiteit Nijmegen, in samenwerking met de Astronomische Kring Nijmegen weer de tweede open sterrenkijkavond van dit seizoen. Iedereen kan die avond tussen 19.00 en 21.00 uur vrij binnenlopen om deel te nemen aan een excursie van ongeveer één uur naar de sterrenwacht in het Huygensgebouw (Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica) gelegen aan de Heijendaalseweg 135 in Nijmegen. Of er dan ook daadwerkelijk sterren te zien zijn hangt natuurlijk van de weergoden af.
Als het helder is zullen we Jupiter met zijn 4 grootste manen kunnen zien, de planeten Uranus en Neptunus en het sterrenbeeld Andromeda. Bij bewolkt weer wordt het programma aangepast maar ook dan komt u niet voor niets. Er wordt namelijk zowiezo een bezoek aan de telescopen gebracht, er wordt een film vertoond en er wordt een lezing gegeven. Deze lezing gaat dit keer over Radiostelsels.
Meer informatie over de open sterrenkijkavonden is hier te vinden.
Nijmeegse Astronomen observeren de grote asteroide 2005 YU55 die vlak langs de aarde scheerde
Het zal nog tot 2028 duren voordat een asteroide van deze grootte zo dicht bij de aarde komt als asteroide 2005 YU55 (400 m diameter) dat deed op 8 November. Een team van wetenschappers van de afdeling sterrenkunde heeft in samenwerking met leden van de Astronomische Kring Nijmegen deze asteroide kunnen observeren met de 35 cm telescoop van de afdeling en hier een video van gemaakt. De asteroide passeerde de aarde op een afstand van 85% van de afstand tot de maan.
In de video is de asteroide te zien terwijl deze van boven naar beneden beweegt door het beeld. De video is gemaakt van verschillende foto's die gemaakt zijn op 10 November tussen 2:07 en 2:27.
De thumbnail laat de asteroide zien zoals waargenomen met een radar door Nasa/JPL-Caltech.
Vernietiging van een ster door een zwart gat
Een internationaal team van astronomen, aangevoerd door Sjoert van Velzen, heeft bewijs gevonden voor de zeldzame vernietiging van sterren door een zwart gat. Ze vonden opvlammende straling, afkomstig van twee uiteengereten sterren, in waarnemingen van de Sloan Digital Sky Survey. Het resultaat van het onderzoek, wordt 10 november 2011 gepubliceerd in The Astrophysical Journal. Het onderzoek biedt niet alleen een uniek inkijkje in dit kosmische geweld, maar ook nieuwe mogelijkheden om de algemene relativiteitstheorie van Einstein te testen. Voor uitgebreidere informatie verwijzen we u graag door naar het volledige persbericht (zie ook artikel op nu.nl).
Natuur- en Sterrenkunde Radboud Universiteit tot beste verkozen door Elsevier en ResearchNed
In een onderzoek door Elsevier en ResearchNed, onder de grootste universiteiten van Nederland, heeft de studie Natuur- en Sterrenkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen significant de hoogste score behaald. De kenmerken van de studie die onder andere werden onderzocht waren de faciliteiten, organisatie en communicatie, docenten en het onderwijs in zijn algemeen (b.v. aansluiting bij vooropleiding, kwaliteit studiemateriaal, etc.). Op het gebied van faciliteiten (i.e. zitplaatsen, digitale studie omgeving en beschikbaarheid studiemateriaal) en docenten (bereikbaarheid, begeleiding, bekwaamheid en inzet) scoorde de Radboud Universiteit erg hoog, respectievelijk een 7.6 en 7.7. In haar totaliteit kreeg de studie Natuur- en Sterrenkunde een 7.4, ruim boven de andere Nederlandse universiteiten.
ESO en Chili sluiten overeenkomst plek E-ELT telescoop
Op 13 oktober hebben de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO en Chili een overeenkomst gesloten over de toekomstige plek van de European Extremely Large Telescope (E-ELT). De berg Armazones in het noorden van Chili kan nu officieel door ESO ontwikkeld worden voor de E-ELT. Bovendien is een groot stuk rondom de berg nu beschermd gebied geworden. De berg Armazones ligt dicht bij Cerro Paranal, waar ESO nu al de Very Large Telescope heeft staan. Met de vandaag gesloten overeenkomst wordt Paranal-Armazones een groot walhalla voor astronomen. ``Dit is een hele belangrijke stap in de richting van de E-ELT”, volgens Tim de Zeeuw, de Nederlandse directeur-generaal van ESO. De Nederlandse sterrenkunde, geleid door NOVA bouwt actief mee aan de E-ELT, onder andere via het Micado instrument dat Nijmeegse astronomen hopen te gaan gebruiken voor het onderzoek aan onze Melkweg.
Turbulentie in de ruimte blijkt slangenkuil
Een team astronomen, onder wie de Nijmeegse sterrenkundige Marijke Haverkorn, is er voor het eerst in geslaagd turbulentie in het interstellaire medium zichtbaar te maken. Met behulp van gepolariseerde radiostraling en in het bijzonder de veranderingen daarin, ontdekten ze een verrassende structuur, die zich het best laat vergelijken met een slangenkuil. Het onderzoeksresultaat wordt deze week gepubliceerd in Nature. Voor uitgebreidere informatie verwijzen we u graag door naar het volledige persbericht.
Nobelprijs voor onderzoek naar uitdijing heelal
Op 4 oktober werd bekend dat de Nobelprijs voor Natuurkunde naar de Amerikaanse en Australische sterrenkundigen Saul Perlmutter, Adam Riess en Brian Schmidt gaat. Zij kregen de prijs voor hun onderzoek naar de uitdijing van het heelal, met behulp van supernova's. Ook aan de Radboud Universiteit wordt onderzoek gedaan naar supernova's door de groep van Gijs Nelemans. Wat dit onderzoek betekent voor het vakgebied is te lezen in dit nieuwsbericht.
ALMA opent zijn ogen en maakt zijn eerste opname
De nieuwste radio telescoop en meest complexe ter wereld, de nog in aanbouw zijnde Atacama Large Millimeter/submillimeter Array, de ALMA, is officieel door astronomen in gebruik genomen. Duizenden wetenschappers vanuit de gehele wereld hebben een forse competitie met elkaar geleverd, om tot de eerste onderzoekers te behoren die van dit nieuwe astronomische instrument gebruik mogen maken om de extremiteiten van het heelal te onderzoeken. De kans dat een Europeaan er bij deze eerste ronde erdoorheen zou komen, was 1 op de 13. Eén van die fortuinlijke wetenschappers is Heino Falcke geworden, om met behulp van de ALMA het superzware zwarte gat Sagittarius A* nader te onderzoeken, en dan met name de lichtflitsen die uit de omgeving van het zwarte gat komen en van het gas, dat in de greep is van zijn immense aantrekkingskracht. De andere 2 van de in totaal 3 Nederlandse onderzoekers die met ALMA de eerste opnamen mogen maken, zijn Ewine van Dishoeck en Ágnes Kóspál, beide verbonden aan de Sterrewacht Leiden. Tijdens de Early Science waarnemingen zal op de hoogvlakte in de Atacama woestijn te Chili, gewoon worden doorgewerkt aan ALMA, waaronder het toevoegen van nieuwe klimaatbestendige antennes. In 2013 zal ALMA, een samenwerkingsproject van partners uit Europa, de Verenigde Staten en Oost-Azië, uit 66 uiterst nauwkeurige millimeter/submillimeter-schotelantennes bestaan, verspreid over een gebied van maximaal 16 kilometer groot, die als 1 telescoop zullen samenwerken. Voor uitgebreidere informatie, verwijzen we u graag naar het volledige persbericht.
Nieuwe montering reflector telescoop
Op vrijdag 30 september is met succes de nieuwe montering van de 35cm reflector telescoop geplaatst. De operatie, voorbereid door Harry Balster (links op de foto), verliep vlekkeloos. De nieuwe montering (een GM4000 van 10micron) is met een kraan naar binnen gehesen. Hij is geplaatst op de bestaande zuil, die een nieuw tussenstuk heeft gekregen (ontworpen door Gerben Wulterkens (midden op foto) en vervaardigd door Thijs Adolfse (2e van rechts), beiden van het Technocentrum. De 35cm telescoop werd al jaren geplaagd door slechte volgmotoren, die het gebruik beperkten. Met de nieuwe montering zal de 35cm spiegel-telescoop weer volop ingezet worden voor het sterrenkunde onderwijs. Op de Open Sterrenkijkavonden (elke laatste vrijdag van de maand tijdens de wintertijd) is ook het algemene publiek van harte welkom in de sterrenwacht van de Radboud Universiteit. (meer foto's)
Palomar Transient Factory vindt supernova Type Ia in Pinwheel Galaxy (M101)
De Palomar Transient Factory heeft deze week een nieuwe supernova Type Ia gevonden in het beroemde M101 (Pinwheel) sterrenstelsel op slechts 20 miljoen lichtjaar afstand. De foto laat zien hoe de supernova helderder werd op drie opeenvolgende nachten. Supernovae Type Ia zijn ontploffende witte dwergen die gebruikt worden om de versnelde expansie van het Heelal te meten. De Nijmeegse groep van Gijs Nelemans onderzoekt de mogelijke voorlopers van deze ontploffingen: een van de grootste vragen in de hedendaagse sterrenkunde. De Palomar Transient Factory (PTF) scant elke avond een groot deel van de hemel af naar nieuwe uitbarstingen. Paul Groot is lid van de PTF samenwerking en verblijft speciaal hiervoor tijdelijke op het California Institute of Technology waarvandaan het project geleid wordt. Image credit: Peter Nugent & B.J. Fulton on behalf of the Palomar Transient Factory
Heino Falcke ontvangt Spinozaprijs
Op vrijdag 9 september heeft prof. Heino Falcke de Spinozaprijs 2011 ontvangen uit handen van staatssecretaris Halbe Zijlstra (OC&W, foto). De Spinozaprijs is de hoogste wetenschappelijke prijs van Nederland en bedraagt 2.5 miljoen Euro, te besteden aan wetenschappelijk onderzoek. Falcke zal zijn prijs onder meer gaan gebruiken om de schaduw van het zwarte gat in het centrum van de Melkweg te meten, om een radiotelescoop op de Maan te krijgen en een deel gaat naar het Universe Awareness project om kansarme kinderen via de sterrenkunde in contact te brengen met de natuurwetenschappen.
Jan65: Magnetic fields and the Cosmos
In honour of Jan Kuijpers approaching retirement the Department of Astrophysics is organizing the symposium Jan65: Magnetic Fields and the Cosmos. The symposium is taking place in HG00.307 in the Huygensbuilding in Nijmegen. See here for more details.
Instorting en brand in radio/TV antenne Hoogersmilde zoals in LOFAR data gezien
Op 15 juli 2011 is brand ontstaan in de TV & Radio communicatie toren bij Hoogersmilde in de provincie Drente, met als gevolg dat deze is ingestort. Dit heeft een zeer grote verstoring in TV en Radio uitzending teweeg gebracht in Nederland.
De toren is gelegen in dezelfde provincie als de LOFAR radio telescoop, die op dat moment operationeel was en radio emissie aan het meten was van kosmische deeltjes voor het 'LOFAR Cosmic Ray Key Science project' met het gebruik van 'transient buffer boards' (TBB's). De TBB's staan toe, dat men ruwe data vanuit alle antennes offline kan analyseren, nadat een gebeurtenis heeft plaats gehad.
De figuur hiernaast laat drie radio spectra zien vanuit laag-frequente antennes (Low Band Antennes/LBA's) in de FM lengtegolf met 1 kHz resolutie, direct nadat de brand was ontstaan: tijdens de brand ging de signaal sterkte omlaag, om vervolgens volledig uit te gaan. De data werd gedaan door de zij-vertakkingen van de antennes en door een zgn. 'low-pass filter', om de FM lengtegolf te onderdrukken, die derhalve in hoge mate onderdrukt is, maar desalniettemin nog steeds zeer duidelijk zichtbaar was.
Kabinet besluit tot verlenging NOVA toponderzoekschool
Op vrijdag 1 juli heeft het Kabinet, als onderdeel van het Beleidsplan Hoger Onderwijs, besloten tot verlenging van de toponderzoekschool NOVA. Het kabinet zet in op een versterking van de Nederlandse kenniseconomie door een vergroting van het budget voor toponderzoekscholen. Vorig jaar hebben NOVA en het Zernike Instituut bij een internationale evaluatie het predikaat 'exemplarisch' (absolute wereldtop) gekregen. Met het besluit voor verlenging van NOVA wordt dit nu ook door de regering erkend en bevestigd. NOVA combineert het sterrenkundig onderzoek aan de universiteiten van Amsterdam, Groningen, Leiden, Nijmegen en (nog) Utrecht.
Sterrenkunde Olympiade 2011
De finale van de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2011, die van 14 tot 16 juni plaatsvond aan de Radboud Universiteit, is gewonnen door de 18-jarige Nastasha Wijers uit Heerhugowaard. Zij mag voor een waarneemreis naar het Roque de los Muchachos Observatory op het Canarische eiland La Palma. Lees meer...
Heino Falcke wint Spinoza premie
Heino Falcke (1966), hoogleraar Radioastronomie en astrodeeltjesfysica krijgt de Spinoza premie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Deze prestigieuze prijs is de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland en wordt ook wel de Nederlandse nobelprijs genoemd. Heino krijgt de prijs voor zijn onderzoek op het gebied van de radiosterrenkunde en astrodeeltjesfysica
Zie ook RU bericht...
Zie ook NWO bericht...
Eerste beelden nieuwe VST telescoop
De Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) heeft vandaag de eerste beelden vrijgegeven van de nieuwe VLT Survey Telescoop (VST). De 268-megapixel Omegacam camera achter de VST telescoop waarmee deze beelden zijn opgenomen, is gemaakt door Nederland (NOVA), in samenwerking met Duitse en Italiaanse groepen. De VST+Omegecam is gebouwd om de uitzonderlijke waarneemcondities op de berg Paranal in Chili te gebruiken voor het opnemen van zeer scherpe groothoekwaarnemingen vanaf de grond. Twee van de belangrijkste programma's op de VST gaan juist van deze beeldscherpte gebruik maken. De KiDS survey, geleid door prof. Koen Kuijken van de Leidse sterrenwacht gaat donkere materie in kaart brengen door de verstoring die dit veroorzaakt in de vorm van verder gelegen sterrenstelsels (weak lensing) en onze eigen groep onder leiding van prof. Paul Groot gaat de VST gebruiken om voor het eerst onze Melkweg in optische kleuren nauwkeurig in kaart te brengen, op jacht naar extreem zeldzame ultracompacte dubbelsterren (zie Surveys). Lees meer...
Paul Groot in New York Times
In een artikel over lichtvervuiling in de New York Times komt Paul Groot aan het woord. Hij is geinterviewed toen hij aan het waarnemen was op de MMT telescoop in Arizona. Link naar het artikel...
Feestelijke en onderhoudende heropening van Sterrenkunde
Meerdere heuglijke aangelegenheden die onze afdeling dit jaar mocht meemaken, vroegen om een viering.
Op 11 mei werd het glas geheven op deze 4 gebeurtenissen, te weten de verhuizing van onze afdeling (deels) naar een nieuwe etage, vanwege de aanhoudende uitbreiding van onze afdeling, het voorstellen van 2 nieuwe stafleden en van ons tijdelijk vervangend afdelingshoofd aan onze collega's.
Eén van deze stafleden die we als nieuw lid van de afdeling mochten verwelkomen, is Dr. Elmar Körding, als Universitair docent, sinds 2010.
Ten tweede is voor onze afdeling Dr. Marijke Haverkorn gekozen als beste kandidaat voor de Joliot Curie beurs en ook ons aanbod als Universitair docent, aanvaard. Zij zal ons team in het voorjaar van 2011 nog komen versterken.
Tenslotte zal ons afdelingshoofd, Prof. dr. Paul Groot, tijdens zijn sabbatical verlof op het California Institute of Technology (Caltech) in de VS, van januari tot en met december 2011, door Prof. dr. Heino Falcke worden vervangen en is Heino Falcke als zodanig voorgesteld aan alle gasten.
De heropeningsceremonie was niet alleen feestelijk, maar tegelijkertijd een informatieve introductie 
van onze afdeling als geheel, met experimentele opstellingen, schermen in de nieuwe kamers, met de onderwerpen die onze medewerkers onderzoeken, terwijl posters aan de muren waren te zien, met meer informatie over de onderzoeksresultaten en onderwerpen.
Bizar astronomisch object verklaard
Binnen de sterrenkunde stond J1903+0327 bekend als een van de ‘strangest things in space', maar nu is zijn oorsprong verklaard door een unieke Nederlandse samenwerking van onderzoekers: Simon Portegies Zwart (Leiden), Ed van den Heuvel (UvA), Joeri van Leeuwen (ASTRON/UvA) en Gijs Nelemans (Radboud Universiteit). Het wetenschappelijke artikel wordt binnenkort gepubliceerd in Astrophysical Journal. Lees meer...
Eerste multi-site video-colleges
Moderne technieken brengen nieuwe mogelijkheden voor het geven van colleges! Afgelopen donderdag heeft op de Afdeling Sterrenkunde het eerste multi-site video-college plaats gevonden. Professor Paul Groot, op dit moment op sabbatical op Caltech in Los Angeles, gaf via een video-conferencingsysteem college over compacte dubbelsterren aan studenten in Nijmegen, Eindhoven, Tilburg en Cardiff tegelijkertijd. Studenten waren in de gelegenheid om vanaf al deze plekken het college te volgen en vragen te stellen en op elkaar te reageren.
STERRENKIJKEN OP DE RADBOUD UNIVERSITEIT!
Op vrijdag 25 maart organiseert de afdeling Sterrenkunde van de Radboud Universiteit Nijmegen, in samenwerking met de Astronomische Kring Nijmegen weer een sterrenkijkavond. Iedereen kan die avond tussen 19.30 en 21.00 uur vrij binnenlopen om deel te nemen aan een excursie van ongeveer één uur naar de sterrenwacht in het Huygensgebouw (Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica) gelegen aan de Heijendaalseweg 135 in Nijmegen. Of er dan ook daadwerkelijk sterren te zien zijn hangt natuurlijk van de weergoden af. Bij bewolkt weer wordt het programma aangepast maar ook dan komt u niet voor niets. Er wordt namelijk ook een film vertoond (Cosmic Voyage) en er wordt een lezing gegeven over „Radiostelsels”.
Houd er wel rekening mee dat de temperatuur in de koepels ongeveer gelijk is aan de temperatuur buiten en dat de koepels alleen bereikbaar zijn met trappen.
Toegang tot de avonden is gratis en inschrijving vooraf is niet nodig. In de parkeergarage onder het Huijgensgebouw kunt u gratis parkeren.
Aanvang rondleidingen: tussen 19.30 en 21.00 uur. Locatie: Radboud Universiteit, Huygensgebouw, Heijendaalseweg 135, Nijmegen.
Afdeling Sterrenkunde verhuisd in Huygensgebouw
Op 24 februari is de Afdeling Sterrenkunde verhuisd binnen het Huygensgebouw. Vanwege de toegenomen grootte van de Afdeling zelf, als ook de rest van het IMAPP instituut, was de voorgaande ruimte te klein geworden. De Afdeling Sterrenkunde heeft een aantal kantoren op de 2e verdieping van vleugel 7 in gebruik genomen, direct onder de vorige kantoren. De ingang van de Afdeling en het secretariaat zijn op de 2e verdieping. De kamers op de kopse kant van het gebouw op verdieping 3 en 4 van vleugel 7 zijn nog wel in gebruik door de Afdeling. Telefoonnummers van de Afdeling zijn hetzelfde gebleven.
Gedeeltelijke zonsverduistering vanaf Radboud Universiteit
Op de ochtend van 4 januari kwam de zon gedeeltelijk verduisterd op. Ondanks een dik wolkenpak was de zonsopgang goed te zien. Astronomen van de Radboud Universiteit hebben de verduistering gevolgd met de 20cm zonnetelescoop, en onder andere een aantal foto's gemaakt van de geprojecteerde zon. Lees meer
