Zoek
English
FNWI --- IMAPP Afdeling Sterrenkunde
Radboud Universiteit > Faculteit of NWI > Afdeling Sterrenkunde > Nieuws

Nieuws

Welkom bij de Afdeling Sterrenkunde in het Huygensgebouw! De Afdeling Sterrenkunde is onderdeel van het Institute for Mathematics, Astrophysics and Particle Physics (IMAPP) van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Professor Conny Aerts ontvangt tweede ERC Advanced Grant

De European Research Council (ERC) heeft gisteren de ontvangers van een Advanced Grant 2015 bekend gemaakt. 'Onze' professor Conny Aerts (KU Leuven/Radboud Universiteit) ontvangt haar tweede grant voor het MAMSIE project naar de structuur en evolutie van zware sterren. In 2008 ontving prof. Aerts ook al een ERC Advanced Grant in the allereerste ronde. Ze behoort daarmee tot een select groepje wetenschappers in Europa die al tweemaal een grant van 2.5 miljoen Euro mochten ontvangen (waaronder ook Prof. Mike Jetten van de Radboud Universiteit). Professor Aerts is voor 10% van haar tijd verbonden aan de Radboud Universiteit. Het grootste deel van haar tijd werkt ze aan de KU Leuven alwaar ze directeur is van het Instituut voor Sterrenkunde.

Winnaars van de Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2015

Afgelopen week was het weer tijd voor de Sterrenkunde Olympiade. De deelnemers hebben hard gewerkt en tegelijkertijd gelukkig heel veel plezier gehad. Met een rondje pannenkoekenboot, lasergamen, barbecueën en het planetarium van NOVA kon het natuurlijk niet stuk. De uitslag, Geert Schulpen op 1 (in het midden) wint een observatiereis naar La Palma, Anne Nijsten op 2(rechts) wint een telescoop en Mariska Rood op 3 (links) wint het boek op gebied van sterrenkunde. We feliciteren ze van harte met hun resultaat en natuurlijk hun harde werk en hopen dat ze genieten van hun winst. En voor iedereen die volgend jaar mee gaat doen: succes in Leiden!

Nederlandse Sterrenkunde Olympiade 2015 in Nijmegen

Van 24 t/m 26 juni zijn de top 15 deelnemers bij ons op de universiteit voor de Sterrenkunde Olympiade. De deelnemers hebben de voorronde overwonnen en volgen nu verschillende colleges gegeven door onze sterrenkundigen. Op vrijdag 26 juni is er een examen met vragen over de colleges. Degene die dit het beste maakt krijgt een observatiereis naar La Palma. We wensen ze heel veel plezier en succes! En danken de sponsor NOVA voor het mogelijk maken van deze wedstrijd.

Voor de studenten is hier de Olympiade pagina

Eredoctoraat Professor Shrinivas Kulkarni

Op de 92e dies natalis van de Radboud Universiteit is een eredoctoraat uitgereikt aan astronoom Shri Kulkarni, vanwege zijn grote verdiensten voor de ontwikkeling van de sterrenkunde. Kulkarni is hoogleraar sterrenkunde aan het California Institute of Technology ( CalTech), en beroemd om zijn ontdekkingen van milli-seconde pulsars, bruine dwergen, gamma-fliters en red novae. Kulkarni werkt samen met de astronomen Groot, Verbunt en Nelemans van de Radboud Universiteit, onder andere aan de combinatie van twee zeer krachtige nieuwe telescopen ( ZTF en BlackGEM), die de optische tegenhangers van zwaartekrachtsgolfbronnen moeten gaan vinden.

Nijmegen investeert 1,3 miljoen in jacht op zwart gat

De Radboud Universiteit investeert 1,3 miljoen euro in een nieuw lab dat een leidende rol moet garanderen in de internationale radio-astronomie. Het Radboud Radio Lab gaat technieken ontwikkelen om radiotelescopen over de hele wereld live aan elkaar te koppelen.

Die zogeheten interferometrietechnieken worden om te beginnen ingezet in het Black Hole Camera-project waarmee Europese astronomen de eerste foto ooit van het zwarte gat Sagittarius A* willen maken. Daarbij worden radiowaarnemingen van antenneschotels over de hele aardbol gecombineerd. Sterrenkundige Heino Falcke haalde daarvoor eerder een ERC-beurs van 14 miljoen euro binnen. Het eerste beeld van een zwart gat geldt onder astronomen als een heilige graal. Ook Amerikanen zijn in de race om die primeur, maar de Europeanen zijn verder.

Het nieuwe lab, zegt algemeen directeur Marc Klein Wolt, moet behalve de benodigde millimeter-radiogolftechnieken ook een oplossing bieden voor het probleem dat specialisten op dat terrein schaars zijn.

Klein Wolt: 'Typisch aan dit soort ondernemingen is dat je astronomen nodig hebt die bereid zijn zich als technicus op software en instrumentatie te storten. Terwijl je zo nauwelijks publicaties haalt en geen wetenschappelijke carrière zult maken. Wij willen voorkomen dat die mensen weglopen naar bijvoorbeeld het bedrijfsleven.'

Het Raboud Radio Lab gaat van start met vijf medewerkers en mikt nadrukkelijk ook op dienstverlening aan de industrie en andere onderzoeksprojecten, ook internationaal.

Exploderende sterren helpen donderwolken op aarde doorgronden

Hoe ontstaat bliksem in een donderwolk? Dat is moeilijk te onderzoeken – hoe meet je de elektrische velden in een grote, gevaarlijk geladen wolk? Min of meer bij toeval is ontdekt dat kosmische deeltjes geschikt zijn om het elektrische veld van donderwolken door te meten. Physical Review Letters publiceert de verrassende vondst op 24 april. De meting is gedaan door Radboud sterrenkundige en astrodeeltjesfysici met de Nederlandse radiotelescoop LOFAR. Lees verder: Radboud Nieuws

PDF versie artikel

Nationale wetenschapsagenda open voor vragen van het publiek

„U kunt tot 1 mei bijdragen aan de ontwikkeling van de Nationale Wetenschapsagenda en uw vraag aan de wetenschap indienen…. De agenda bundelt de thema’s waar de wetenschap zich de komende jaren op zal gaan richten.” Heeft u ook vragen voor de wetenschap die over sterrenkunde gaan? Dien ze in! Als u hulp wil bij het formuleren, kunt u ons een e-mail sturen

NOVA ondertekent samenwerking met Tata Steel op Hannover Messe

De Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie (NOVA)) heeft op dinsdag 14 april een overeenkomst gesloten met Tata Steel voor het detecteren van kleine defecten in plaatstaal door gebruik te maken van astronomische detectietechnieken. De ondertekening vond plaats op de Hannover Messe in aanwezigheid van o.a. minister Kamp van Economische Zaken. (Foto Michiel Rodenhuis, vlnr. Ramon Navarro (NOVA), Theo Henrar (Tata Steel), minister Henk Kamp (Economische Zaken), mevr. Mariette Hamer (vz. SER), Paul Groot (vz. NOVA), mevr. Ineke Dezentje Hamming (vz. FME).

Astronomen getuige van vroege ontwikkeling jonge, zware ster

Twee opnamen van een jonge, zware ster met een tussenpoos van 18 jaar leveren gedetailleerde informatie op over de vorming en ontwikkeling van dit type sterren. Een internationaal onderzoeksteam gebruikte telescopen in de VS en Dwingeloo om een zware ster op zo'n 4200 lichtjaar van de aarde te bestuderen. Astronoom Ciriaco Goddi van de Radboud Universiteit werkte mee aan het onderzoek waarvan de resultaten op 3 april in Science zijn verschenen.

De onderzoekers vergeleken een telescoopopname uit 2014 met een eerdere uit 1996 van de jonge ster W75N(B)-VLA 2, een zware jongen van acht zonsmassa's. De compacte bolvormige schil van heet gas die in 1996 rond de ster draaide (Figuur 1), bleek in 18 jaar tijd te zijn geëvolueerd tot een langgerekte wolk (Figuur 2).

Ciriaco Goddi, astronoom bij de Radboud Universiteit en co-auteur van het artikel, benadrukt dat de waargenomen evolutie overeenkomt met bestaande modellen. Dat is bijzonder omdat over de vorming van zware sterren zoals deze veel minder bekend is dan over ‘gemiddelde’ zonachtige sterren. De astronomen blijven de ontwikkeling van deze jonge ster de komende jaren op de voet volgen.

Lees het volledige artikel op Science.

Foto, Credit: Wolfgang Steffen, Instituto de Astronomía, UNAM

VRIJDAG 27 MAART 2015 WEER STERRENKIJKEN OP DE RADBOUD UNIVERSITEIT!

Op vrijdagavond 27 MAART 2015 organiseert de afdeling Sterrenkunde van de Radboud Universiteit Nijmegen, in samenwerking met de Astronomische Kring Nijmegen weer een open sterrenkijkavond.

Iedereen kan die avond tussen 19.30 uur en 21.30 uur vrij binnenlopen om deel te nemen aan een excursie van ongeveer één uur naar de sterrenwacht in het Huygensgebouw (Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica) gelegen aan de Heijendaalseweg 135 in Nijmegen.
(NB: er is een beperkt aantal plaatsen. Indeling van groepen start vanaf 18.45 uur.)

Of er dan ook daadwerkelijk sterren te zien zijn hangt natuurlijk van de weergoden af.
Bij helder weer zijn er weer verschillende interessante objecten aan de hemel te zien o.a. de planeet Mars, Neptunus en Uranus. Ook de halfverlichte maan zou bij helder weer te zien zijn waarbij op dat moment hele kleine hoogteverschillen op de maan duidelijk waarneembaar zouden zijn. Mogelijk zien we ook nog een meteoor voorbij schieten want er zijn een tweetal meteoorzwermen in de buurt
Bij bewolkt weer wordt het programma aangepast maar ook dan komt u niet voor niets. Er wordt namelijk sowieso een bezoek aan de telescopen gebracht, er wordt een film vertoond en er wordt een lezing gegeven.
Deze sterrenkijkavond is weer de derde van dit 'winterseizoen' (2014-2015). Van september 2014 tot en met maart 2015 (m.u.v. december) zal er weer op elke laatste vrijdag van de maand een open sterrenkijkavond gehouden worden.

Meer informatie over deze open sterrenkijkavonden is hier te vinden.

P.S. Ondanks de enorme inzet van alle vrijwilligers, die meestal al jarenlang aan deze open avonden meewerken, is de opkomst in het verleden op sommige avonden te groot gebleken om ook daadwerkelijk iedereen mee te kunnen nemen naar de telescopen. Wij hopen op uw begrip hiervoor en zien u dan graag terug op een andere avond.

20 maart van 9-12 uur zonsverduistering kijken op de Radboud Universiteit!

Vrijdag 20 maart a.s. kan iedereen de zonsverduistering komen kijken in en bij de sterrenkoepels van de Radboud Universiteit. De zonsverduistering is zichtbaar vanaf ca. 9.28 en duurt tot ca. 11.46 uur. Het maximaal zichtbare, 84%, zal zijn om 10.35 uur.

U bent van harte welkom om tussen 9 en 12 uur langs te komen om dit bijzondere schouwspel te komen zien, in de sterrenkoepels van het Huygensgebouw, via de telescoop of met een eclipsbril (te leen in en bij de koepels). Onthoudt: de volgende zonsverduistering zal pas in 2022 goed zichtbaar zijn! Zie evt. deze tabel met zonsverduisteringen.

Aanmelding is niet nodig.

NB: de koepels zijn alleen per trap bereikbaar, parkeren onder het Huygensgebouw is tegen normaal tarief (2 euro per uur). Het Huygensgebouw aan de Heyendaalseweg 135 is echter zeer goed per fiets of met het openbaar vervoer te bereiken (Station Heyendaal en bushaltes zijn op steenworp afstand). Ook geldt hierbij: bij te grote opkomst geldt er een maximum aantal personen die toegelaten kunnen worden.

Mocht u meer vragen hebben, dan kunt u meer informatie verkrijgen via het secretariaat van de afdeling sterrenkunde, bereikbaar tijdens kantoortijden behalve op donderdagmiddag.

Planck Mission 2015 resultaten (Seminar)

Datum: donderdag 5 februari 2015
Tijd: 16:00
Locatie: Linnaeus building, room 6
Organisator: IMAPP
Spreker: Dr. Jörg P. Rachen

Beschrijving: Seminar about the latest results of the Planck Mission - just one hour after the public release of the 2015 data. The Planck Mission is ESA’s premier cosmology satellite mission, measuring the cosmic background radiation and hence measures in great detail the properties of our universe and the big bang. Of course, by now changes in our cosmological model become more and more incremental, but still, this is - by a huge margin - the most quoted and most influential astronomical experiment in the world. It recently made some headlines again, since it disproved the Harvard (BICEP2) claim of the detection of gravitational waves from the Big Bang that was all over the news last year. About the speaker: Jörg Rachen is the only 'Dutch' member of the Planck collaboration. He has been involved in the Planck Mission for many years.

jonker_peter.jpg Twee miljoen euro voor onderzoek naar middelzware zwarte gaten

Peter Jonker (SRON en Radboud Universiteit) heeft van de European Research Council de prestigieuze Consolidator beurs toegekend gekregen voor onafhankelijk baanbrekend onderzoek. Jonker gaat op jacht naar middelgrote zwarte gaten om te bepalen of die werkelijk bestaan. Sterrenkundigen denken dat deze ongrijpbare tussenmaatjes - met een massa van honderden tot wel honderdduizend zonmassa's - vroeg in het heelal moeten zijn ontstaan uit de eerste generatie van supersterren of enorme gaswolken die tot zwarte gaten ineenstortten. Er zijn inmiddels wel sterke aanwijzingen voor het bestaan van middelgrote zwarte gaten, maar direct bewijs is er nog niet. Jonker wil daarom met ESA's nieuwe ruimtetelescoop Gaia en de grootste telescopen op aarde objecten en verschijnselen bestuderen die alleen ontstaan kunnen zijn door toedoen van een middelgroot zwart gat. Meer informatie in het persbericht.

Heino Falcke en Jörg Hörandel krijgen NWO top grant

Heino Falcke en Jörg Hörandel hebben een NWO top grant ontvangen van ca. 600.000 euro. In hun gezamenlijke project gaan zij twee van de meest fascinerende aspecten van de hoge-energie astrofysica onderzoeken: de eigenschappen van kosmische straling en de oorsprong van snelle radioflitsen. Dat doen ze met behulp van de unieke eigenschap van de in Nederland gevestigde LOFAR radiotelescoop om ultrakorte radioflitsen op te vangen. Met behulp van nieuwe metingen kunnen ze de eerste nauwkeurige compositiebepaling doen van kosmische straling, wat verheldert uit welke typen deeltjes deze straling bestaat en waar deze deeltjes worden versneld.

Stijn Buitink ontvangt ERC starting grant van 1.5 miljoen euro voor onderzoek met LOFAR

Stijn Buitink heeft een ERC starting grant ontvangen van 1.5 miljoen euro. Buitink, postdoctoraal onderzoeker aan de Radboud Universiteit en startend als Universitair Docent bij de Vrije Universiteit van Brussel, zal de prestigieuze europese subsidie gebruiken om te zoeken naar korte uitbarstingen van radio straling door kosmische deeltjes in de atmosfeer van de aarde met behulp van LOFAR. De oorsprong van deze hoog energetische deeltjes is nog steeds onbekend. Buitink zal hun complexe radio patronen onderzoeken om uit te vinden of zij uit hun eigen sterrenstelsel komen of uit hevige bronnen op grotere afstand, zoals uitbarstingen van gamma-straling of actieve zwarte gaten. Bovendien zal Buitink een nieuwe observatie techniek ontwikkelen om radio pulsen te vinden van extreem hoog energetische kosmische deeltjes die op de maan afgevuurd worden. Hiermee zou hij, op een hoogst effectieve manier, een reusachtige kosmische deeltjes detector maken van de gehele maan.

MeerLICHT Consortium Agreement getekend in Kaapstad

Op de Universiteit van Kaapstad is vanochtend het Consortium Agreement voor de MeerLICHT telescope getekend. MeerLICHT is een samenwerking tussen de Radboud Universiteit, NWO-EW, UCT en SAAO/NRF met een bijdrage van Oxford University. Vanaf 2015 zal de MeerLICHT telescoop samen met de MeerKAT radio telescoop de zuidelijke sterrenhemel afspeuren naar uitbarstingen die zowel in het radio als in het optisch zichtbaar zijn.

Het raadsel van de vermiste sterren

Een team onder leiding van de Nijmeegse astronoom Søren Larsen heeft het mysterie van de ontstaansgeschiedenis van bolvormige sterrenhopen nog groter gemaakt. Uit waarnemingen van vier bolhopen rond het kleine sterrenstelsel Fornax blijkt dat deze lijken op de sterrenhopen rond onze Melkweg, en dus op dezelfde manier zouden moeten zijn ontstaan. De afwezigheid van oude sterren in Fornax, die wel te vinden zijn in onze Melkweg, wijst er echter op dat de beste theorie die het ontstaan van bolhopen beschrijft niet kan kloppen. Het onderzoek, waarbij is waargenomen met de Hubble Ruimtetelescoop is vandaag gepubliceerd in het tijdschrift The Astrophysical Journal.

Hubblecast video

Hubble/ESA persbericht