Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

--- outreach:telescope_history [2019/11/01 13:31] – [Dutch] houben
+++ outreach:telescope_history [2019/11/01 13:37] (current) – houben
@@ Line 1: / Line 1: @@
-===== Geschiedenis van de Optische Telescopen =====
+===== History of the Optical Telescopes =====
-==== 35 cm telescoop ====
+==== 35 cm telescope ====
-==  De oorsprong van het hoofdinstrument ==
-Sinds 3 september 2004 is dit instrument operationeel. De telescoop is destijds nieuw aangeschaft.
-In het verleden is er een modificatie aan de tubes verricht, bedoeld voor de juiste balans toen de
+==== 20 cm telescope ====
-kijker nog in de originele vork werkte. Deze modificatie betreft het blokvormig contragewicht dat
-aan de achterzijde vastgeschroefd zit op de tubes.
-In juli 2010 hebben Harry Balster en Marc Fokker de optiek uit elkaar gehaald om de
-focuseerinrichting weer goed bruikbaar te maken. Kennelijk is het onderscheid van de draaiknoppen
-voor mirror lock en focuseren niet door iedereen goed te maken, hetgeen resulteerde in
-beschadiging van de mechanica en een muurvaste spiegel op een onbruikbaar focaal punt. Inspectie
-van de spiegels lieten zien dat deze nog in een uitstekende staat verkeerden.
-Sinds 9 november 2011 is de 35cm telescoop in gebruik op de nieuwe montering, een GM4000 van
-Micron. De volgnauwkeurigheid is hiermee drastisch verbeterd, ook heeft deze montering een
-veel groter draagvermogen dan de vorige zodat de telescoop nu gemakkelijk met verschillende
-camera's en sensoren kan werken.
-==== 20 cm telescoop ====
-== De oorsprong van het hoofdinstrument ==
-De telescoop was eigendom van een Franse welgestelde heer M.L. Pallacchi, welke woonde in
-Parijs in het veertiende district (28 Avenue de l’ Observatoire, Paris). Pallacchi wilde door een
-nieuwe komeet te ontdekken zijn naam voor de eeuwigheid vast leggen. De kijker had hij opgesteld
-bij zijn buitenhuis in St. Rémy, 26 km ten zuiden van Parijs, in een klein houten observatorium.
-De tubes van de telescoop, zoeker en montering zijn door Maurice Manent (1884-1961) in 1905 in
-La Croix de Berny, Seine, Frankrijk gefabriceerd. De telescoop stond op een houten driepoot en was
-voorzien van een synchroonaandrijving gebaseerd op een slingeruurwerk met gewichten. Voor de
-fijn bewegingen was de montering voorzien van een kabelbediening en verdeelcirkels die het de
-gebruiker mogelijk maakte de kijker handmatig in te stellen met een nauwkeurigheid van een
-boogseconde.
-Het objectief van de telescoop is een achromatische doublet gebaseerd op het von Littrow ontwerp.
-De effectieve opening is 20 cm, het brandpunt is 208 cm (f/10,4). Het objectief is als lensnummer
-gebouwd en gemeten door Dr. André Couder (1897-1979). De testgegevens zijn door hem
-getekend op 16 juni 1932.
-Pallacchi had ook een speciaal oculair laten vervaardigen van 120 mm. Hiermee verkreeg hij een
-lage vergroting van 17,3 x, zeer geschikt voor het zoeken naar kometen. Verder is er nog een hele
-reeks oculairen en andere attributen bij de kijker geleverd, welke nog allemaal bij de huidige
-opstelling aanwezig zijn. Alle oculairen van het hoofdinstrument passen ook in de zoeker.
-De zoeker heeft een objectief diameter van 6 cm en heeft een brandpuntafstand van 70 cm. Deze
-was ook los van het hoofdinstrument opstelbaar. Omdat er verschillende oculairen in kunnen is de
-zoeker ook met een focuseerinrichting uitgerust.
-Dat de eigenaar nooit een komeet heeft ontdekt kan er aan hebben bijgedragen dat de telescoop nu
-in Nijmegen staat. Van de activiteiten op astronomisch gebied door de heer Pallacchi is op het
-Internet jammer genoeg niets terug te vinden.
-== De Nijmeegse tijd ==
-In mei 1962 bood de heer Pallacchi deze telescoop en alle toebehoren aan in een Frans
-astronomisch vakblad (welke is niet meer bekend) voor 12.000 Francs. De binnenlandse post in
-Frankrijk staakte op dat moment, hierdoor was de kijker nog steeds te koop toen het vakblad in
-Nijmegen aankwam. Telefonisch werd met de heer Pallacchi afgesproken en op 22 mei 1962 is een
-kleine groep naar Frankrijk afgereisd:
-  * Dr. J.J. de Kort als gebruiker (hoofd afdeling Sterrenkunde)
-  * Dr. J. Borgman als deskundige op het gebied van astronomische instrumenten (Universiteit van Groningen)
-  * F. Ribot voor de financiële afwikkeling en de transito- respectievelijk inklaringsformaliteiten
-  * J. van Wesel chauffeur van de facultaire micro-bus.
-Daags na aankomst hebben dr. Borgman en pater de Kort de kijker uitvoerig getest en beoordeeld,
-onder andere door de Zon te projecteren en een zonnevlek te bekijken. Men besloot tot aankoop over te gaan en zo kwam de kijker voor ƒ9.000,- in het bezit van de universiteit. Diezelfde dag werd
-de kijker gedemonteerd en verpakt. Op 24 mei 1962 is de groep met de kijker naar Nijmegen teruggekeerd.
-De bouw van het Universeel Laboratorium was echter nog niet gereed. In juni 1963 begon de
-toenmalige ontwerpafdeling met de nieuwe opstelling en vlot daarna werd deze door de
-instrumentmakerij vervaardigd. In maart 1964 kwam de koepel op het Universeel Laboratorium
-gereed waarin de kijker geplaatst werd. Begin 1965 bracht de technische dienst de elektrische
-besturing en de aandrijving aan. Vanaf dat moment was de telescoop volledig in werking.
-Snel daarna (1965 of 1966) is bovenop de telescoop een astrograaf gemonteerd. Doel van dit
-instrument was om astrometrie te doen en om grote gebieden aan de hemel in één keer te kunnen
-fotograferen. De astrograaf is van het type Tessar, gefabriceerd door Carl Zeiss Jena. De
-brandpuntafstand is 700 mm, de diameter van het objectief is 140 mm. Het objectief is een triplet en
-is ontworpen voor een vlak beeldveld van 18 x 13 cm (!) voor gebruik met natte film. Het
-geprojecteerde beeld is zoals gezegd vlak en daardoor niet voor kleur gecorrigeerd.
-De kijker is in 1967 in zijn geheel over gebracht naar het toenmalige hoofdgebouw en in een
-grotere, beter geschikte koepel bovenop liftschacht A1-A2 geplaatst. Vanaf begin 1968 was de
-telescoop weer in gebruik. In datzelfde jaar begaf een drukvatveiligheid het in een ruimte direct
-onder de koepel. Er kwam stoom vrij en door de daarop volgende kortsluitingen ontstond er in de
-zuil bijna brand. Na een grondige reparatie en een schoonmaakbeurt ging de kijker enige maanden
-later weer in gebruik. Enige jaren later (1983 of 1984) deed hetzelfde euvel zich nogmaals voor,
-maar die keer bleef door snel ingrijpen de schade beperkt.
-Halverwege 1976 heeft de instrumentmakerij een voorziening gemaakt om de telescoop voor
-zonneobservatie te kunnen gebruiken. Zo kwam er een diafragma voor de lens en een voorziening
-om de Zon te projecteren op een formaat van 150 mm. Deze opstelling werd in 1980 aangevuld met
-een H-Alpha filter, golflengte 6562,8 Å. Vanaf toen werden er op regelmatige dagelijkse basis
-optische waarnemingen van de Zon gedaan.
-In 1985 is bij een revisie van de focuseerinrichting het bouwjaar 1905 ontdekt, samen met de
-signatuur van de maker.
-De telescoop heeft tot februari van 2004 bovenop het oude hoofdgebouw gestaan. Ze is daar in de
-koepel gedemonteerd en in onderdelen naar TeCe gebracht. In slechts één maand tijd is de telescoop
-met montering gereviseerd en aangepast voor plaatsing op haar nieuwe plek in de hoge koepel van
-het Huygensgebouw. De zuil met de assen zijn in hun geheel in augustus 2004 in de hoge koepel
-gehesen en daar op hun plaats gemonteerd.
-In augustus 2012 is de 20cm refractor geplaatst op de huidige montering, een GM4000 van 10
-Micron. Hierdoor is de telescoop op dezelfde wijze via een computer te besturen zoals de 35cm.
-De telescoop mag op het moment van dit schrijven (2012) dan 107 jaar oud zijn, het instrument is in
-een uitstekende gezondheid. Zo goed als dagelijks projecteert de telescoop de Zon voor observaties
-en doen studenten kennis op over de principes van telescopen. En natuurlijk is de telescoop ook 's
-nachts geregeld actief bij het fotograferen van de hemel.

Internal

Differences